تحلیل
سرنوشت بورس ایران بعد از فعال سازی مکانیسم ماشه
فعالسازی مکانیسم ماشه سایهای سنگین بر بورس ایران انداخته و صنایع صادراتمحور بیشترین آسیب را از بازگشت تحریمها خواهند دید.
منتشر شده
8 ماه پیشدر
توسط
مسیحا حیدریان
بورسینه – مسیحا حیدریان؛ بورس ایران طی سالهای گذشته همواره به شدت تحت تأثیر تحولات سیاسی و بینالمللی قرار داشته است. در میان این متغیرها، پرونده هستهای ایران و تصمیمات قدرتهای جهانی پیرامون آن نقشی تعیینکننده در روند بازار سرمایه ایفا کرده است. این روزها، بحث «فعالسازی مکانیسم ماشه» دوباره به یکی از موضوعات اصلی سیاست خارجی تبدیل شده و سایه آن بر بازار سرمایه کشور سنگینی میکند. در این گزارش تلاش میشود پیامدهای احتمالی این اتفاق بر بورس تهران و صنایع مختلف بررسی شود.
مکانیسم ماشه چیست و چرا اهمیت دارد؟
مکانیسم ماشه (Snapback) بندی از قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل است که به امضاکنندگان برجام اجازه میدهد در صورت نقض توافق، تحریمهای سازمان ملل را به طور خودکار علیه ایران بازگردانند. این مکانیزم در واقع ابزاری است برای بازگشت به شرایط قبل از برجام و بازگرداندن تمامی تحریمهای لغو شده. اهمیت آن از این جهت است که برخلاف تحریمهای یکجانبه آمریکا، تحریمهای سازمان ملل ماهیتی چندجانبه دارند و اجرای آنها توسط همه کشورها الزامی است.
واکنش اولیه بازار سرمایه
در نخستین روزهایی که خبر احتمال فعالسازی مکانیسم ماشه منتشر شد، شاخص کل بورس با افت محسوسی مواجه شد. فضای روانی ناشی از این تصمیم سبب شد بسیاری از سهامداران حقیقی و خرد، دست به فروشهای هیجانی بزنند. به طور معمول، بازار سرمایه ایران نسبت به اخبار سیاسی بسیار حساس است و ریسکهای ژئوپلیتیکی یکی از اصلیترین عوامل نوسانات محسوب میشوند. در چنین شرایطی، افزایش فشار فروش و کاهش نقدینگی در بورس امری طبیعی است.
صنایع آسیبپذیر
۱. پتروشیمی و پالایشی:
این گروهها از اصلیترین بخشهای صادراتی کشور محسوب میشوند. بازگشت تحریمهای بینالمللی میتواند محدودیتهای شدیدی در فروش محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی ایران ایجاد کند. در نتیجه، درآمدهای ارزی این شرکتها کاهش یافته و سودآوری آنها تحت فشار قرار میگیرد.
۲. فلزات اساسی و معدنی:
صنایعی مانند فولاد و مس نیز به شدت به صادرات وابسته هستند. محدودیتهای بانکی و حملونقل در صورت بازگشت تحریمها، صادرات این شرکتها را دشوار کرده و ارزش سهام آنها را کاهش میدهد.
۳. بانکها و موسسات مالی:
بخش بانکی شاید یکی از نخستین حوزههایی باشد که از تحریمهای بینالمللی ضربه میبیند. قطع دسترسی به سیستمهای مالی جهانی، نقلوانتقال ارزی را برای بانکها تقریباً ناممکن میکند و ارزش داراییهای آنها را تحتتأثیر قرار میدهد.
صنایع مقاومتر
هرچند فعالسازی مکانیسم ماشه به صورت کلی چشمانداز بورس را تیرهتر میکند، اما برخی صنایع داخلی نسبت به تحریمها مقاومتر هستند:
شرکتهای غذایی و دارویی: به دلیل وابستگی کمتر به صادرات و تمرکز بر بازار داخلی، این صنایع میتوانند از حمایت بیشتری برخوردار باشند.
خودروسازی: با وجود مشکلات ساختاری، در شرایط تحریم معمولاً سیاستگذاران از این صنعت حمایت میکنند و این موضوع میتواند بخشی از ریسکها را جبران کند.
شرکتهای کوچک و داخلیمحور: شرکتهایی که بازارشان محدود به داخل کشور است، از تحولات خارجی آسیب کمتری میبینند.
تأثیر بر نقدینگی و رفتار سهامداران
یکی از مهمترین پیامدهای فعالسازی مکانیسم ماشه، افزایش سطح نااطمینانی در اقتصاد کلان کشور است. سرمایهگذاران در چنین فضایی ترجیح میدهند نقدینگی خود را به بازارهای موازی همچون طلا، ارز و مسکن منتقل کنند. این مسئله میتواند منجر به خروج بخشی از سرمایهها از بورس و کاهش عمق بازار شود. در عین حال، افزایش نرخ ارز که معمولاً همزمان با تشدید تحریمها رخ میدهد، میتواند به رشد اسمی درآمد شرکتهای صادراتی منجر شود. همین موضوع موجب میشود برخی سهامداران همچنان به ماندن در بورس تمایل داشته باشند.
نقش سیاستگذاران داخلی
نقش دولت و نهادهای سیاستگذار در چنین شرایطی بسیار پررنگ است. سازمان بورس و بانک مرکزی میتوانند با ابزارهایی مانند کنترل نرخ بهره بینبانکی، حمایت از صندوق تثبیت بازار، انتشار اوراق و سیاستهای ارزی بخشی از هیجانات را مهار کنند. در واقع، میزان مدیریت صحیح دولت بر شرایط اقتصادی است که تعیین میکند فعالسازی مکانیسم ماشه تا چه حد به بحران در بورس منجر شود.
سناریوهای پیشرو
۱. بازگشت کامل تحریمها:
در این سناریو، فشار بر صنایع صادراتمحور شدید خواهد بود و شاخص کل بورس احتمالاً افت قابل توجهی را تجربه میکند.
فعالسازی اما با اجرای ناقص:
ممکن است برخی کشورها مانند چین و روسیه از اجرای کامل تحریمها سر باز زنند. در این صورت شدت اثرگذاری کمتر خواهد بود، اما همچنان ریسکهای روانی بر بازار باقی میماند.مدیریت داخلی قوی:
اگر دولت بتواند با سیاستهای حمایتی نقدینگی را در بورس نگه دارد و نرخ ارز را مدیریت کند، میتوان امیدوار بود که اثرات منفی مکانیسم ماشه تعدیل شود.
فعالسازی مکانیسم ماشه میتواند یکی از مهمترین چالشهای سیاسی و اقتصادی برای ایران در سالهای اخیر باشد. بورس تهران به عنوان آینهای از اقتصاد کشور، به شدت نسبت به این تحولات واکنش نشان خواهد داد. صنایع صادراتمحور بیشترین آسیب را متحمل میشوند، در حالی که صنایع داخلیمحور مقاومتر خواهند بود. در نهایت، نقش سیاستگذاران داخلی در کاهش تبعات این تصمیم بسیار حیاتی است. آنچه مسلم است، سرمایهگذاران باید با دیدی محتاطانه و پرهیز از رفتارهای هیجانی در بازار سرمایه فعالیت کنند.
