بازار جهانی در سراشیبی؛ بورس ایران زیر سایه رکود و ابهام

بورسینه – رجا ابوطالبی: بازارهای مالی سراسر دنیا این روزها در شوک ناشی از اعلام تعرفه‌های جدید از سوی رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، دونالد ترامپ، قرار دارند.

ترامپ به تازگی تعرفه‌های پایه ۱۰ درصدی بر تمامی واردات از کشورهای مختلف به آمریکا را اعلام کرده و علاوه بر آن، تعرفه‌های بالاتری تحت عنوان «تعرفه‌های متقابل» بر واردات از ۵۷ شریک تجاری بزرگ این کشور اعمال کرده است.

این تصمیمات موجب کاهش شدید تقاضا برای کامودیتی‌ها شده و از آنجا که کاهش تقاضا مستقیما به کاهش قیمت‌ها می‌انجامد، این روند در سطح جهانی آثار منفی زیادی به همراه داشته است.

وضعیتی که فقط به اروپا و آمریکا محدود نشده و حتی بورس‌های حاشیه خلیج فارس نیز دچار ریزش‌های سنگینی شده‌اند. شاخص بورس عربستان سعودی، به دلیل افت شدید بازارها، به سطوح نوامبر ۲۰۲۳ بازگشته و شاهد ریزش‌های بی‌سابقه‌ای در این بازار هستیم. همچنین، شاخص بورس قطر به سطح یک سال پیش و بورس دبی به قیمت‌های شش ماه پیش رسیده‌اند.

این وضعیت، که از بزرگ‌ترین ریزش‌های بازارهای مالی در تاریخ به شمار می‌رود، نشان‌دهنده بحران اقتصادی جهانی است که تمامی بورس‌ها را تحت تاثیر قرار داده است. البته لازم به ذکر است که بزرگترین رکودهای جهانی نیز بیش از یک‌سال طول نکشیده است.

در این میان، بازار سرمایه ایران نیز نمی‌تواند از این قاعده مستثنی باشد. علاوه بر تحولات جهانی، وضعیت سیاسی و اقتصادی کشور نیز همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و ادامه یا عدم مذاکرات هسته‌ای ایران با آمریکا نیز بر این بی ثباتی دامن زده است.

در این شرایط، سوالی که مطرح می‌شود این است که در صورت ثبات سیاسی، وضعیت بازار سرمایه ایران چگونه خواهد بود؟ برای پاسخ به این سوال باید گفت که بورس ایران در حال حاضر وضعیت مطلوبی ندارد و در مقایسه با دیگر بازارها، عقب است.

از سال ۱۴۰۰ تاکنون، دلار رشد ۳۴۰ درصدی، طلا ۶۸۰ درصدی و مسکنی که تمام فعالان بازار به رکودی بودن آن اذعان داشتند، رشد ۲۶۰ درصدی را تجربه کرده‌اند. اما در مقابل، ارزش دلاری بورس کشور نه تنها صعودی نبوده، بلکه ریزش نیز داشته که به وضوح می‌توان گفت که این بستر را به یک بازاری ناکارا برای فعالان اقتصادی تبدیل کرده است.

این موضوع ناشی از چند عامل اصلی است. صنایع بورسی ایران، به‌ویژه بانک‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و صنایع دلاری مانند فلزات و پتروشیمی، به‌طور مستقیم با تغییرات نرخ دلار و قیمت طلا و مسکن ارتباط دارند. به همین دلیل، این صنایع باید حداقل بخشی از بازدهی دلار و طلا و مسکن را در خود جذب کنند. با این حال، ارزش دلاری بازار بورس ایران حتی از زمان ریزش‌های سال ۱۳۹۹ نیز پایین‌تر آمده است. ارزش بازار که در ابتدای سال ۱۴۰۰ حدود ۲۱۰ میلیارد دلار بود، اکنون به ۱۰۰ میلیارد دلار رسیده است.

اگرچه بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که بازار سرمایه ایران در صورت ثبات سیاسی می‌تواند رشد چشمگیری داشته باشد، اما عواملی چون قیمت‌گذاری دستوری، ناترازی‌های انرژی، تفاوت‌های قابل توجه قیمت دلار آزاد و نیما و مسائل دیگر، مانع از رشد  بازار خواهند شد.

به همین دلیل نمی‌توان انتظار داشت که بازار به‌سرعت بازدهی ۳۰۰ درصدیه دلار و طلا را به طور کامل جبران کند. با این حال، این گزاره که ارزش دلاری بازار سرمایه نسبت به ۴ سال گذشته خود ۵۰ درصد کاهش یافته است به هیچ وجه قابل قبوا نیست و ممکن است شاهد رشد قابل توجهی در این بازار باشیم.

در نهایت، می‌توان گفت که در حالی که وضعیت اقتصادی جهانی به شدت تحت تاثیر سیاست‌های ترامپ و نوسانات جهانی قرار دارد، بازارهای داخلی نیز در معرض چالش‌های بزرگ قرار دارند. اما اگر شرایط سیاسی ایران به‌زودی تثبیت شود، بورس ایران ممکن است به یکی از بازارهای جذاب سرمایه‌گذاری تبدیل شود.